In het Schwanengesang-concert van zaterdagmiddag 27 september zal alles anders zijn. Nu ja: bijna alles. Allereerst de volgorde en de samenstelling van het programma. Belangrijker nog zijn de wijzigingen in de interpretatie van de liederen. Een overzicht van de belangrijkste wijzigingen:

Abschied. Door de plaatsing van dit lied aan het begin van het programma, wordt de luisteraar meteen geboeid. Afgezien daarvan wordt het niet in een halsbrekend tempo uitgevoerd zodat mooie details in de muziek hoorbaar worden en de tekst niet meer aan de luisteraar voorbijzoeft. Ook wordt in deze uitvoering binnen ieder strofe vaak al duidelijk, dat zich onder de vrolijke oppervlakte een heel andere werkelijkheid bevindt.

Ständchen. Een heel lyrische interpretatie waarbij het vaak zo onpassende uit de toon springen van de hogere tonen (in het bijzonder bij ‘hold’, ‘weich’ en ‘beglücke’) vermeden wordt.

Frühlingssehnsucht (en In der Ferne) worden niet uitgevoerd, omdat de teksten van Rellstab vaak erg slecht zijn, zodat zeven liederen op tekst van Rellstab in één concert wat te veel van het slechte zijn. Dré de Man staat overigens niet alleen in zijn mening: die wordt c.q. werd gedeeld door onder meer Dietrich Fischer-Dieskau en Goethe.

De groep van drie liederen op tekst van Seidl voegen een heel Schubertiaans middendeel aan het concertprogramma toe. Der Wanderer an den Mond en Das Zügenglöcklein vormen natuurlijk alleen al door het feit ze uitgevoerd worden, een grote wijzingen ten opzichte van andere Schwanengesang-concerten. Bij Die Taubenpost (dat oorspronkelijk deel uitmaakte van Schwanengesang, maar uiteindelijk in Die neue Schubert Ausgabe een eigen Deutsch-nummer kreeg) ligt het tempo wat lager dan gebruikelijk waardoor niet alleen de begeleiding maar ook de weemoed beter tot hun recht komen. De noten van de zangstem in maat 40 zijn in overleg met Die neue Schubert Ausgabe gewijzigd. (Wat niet wil zeggen dat men die óók gaat aanpassen, wel dat men de aanpassing voor heel logisch en verantwoord houdt). De wijziging vloeit voort uit de ambiguïteit van het woord ‘selbst’, dat hier geïnterpreteerd moet worden als ‘zelf’ – en niet als ‘zelfs’.

Dein Bild: anders door met name een verrassende rol voor de piano.

Das Fischermädchen: In de literatuur wordt vaak kritiek geuit op het ontbreken van ironie in deze tekst van Heine. Na een gesprek met het Heinrich Heine Institut is Dré de Man tot ene eigen interpretatie van de tekst (en het lied) gekomen. De ironie zit daarbij in het feit dat de wervende protagonist ondanks het standenverschil, aan het eind van het lied niet alleen dingt naar het lichaam en het hart van het meisje, maar zelf zijn hart aan haar verliest. Net als Heine zelf overigens, die met een Parijse schoenverkoopster getrouwd is.

Am Meer. Met name het einde van dit lied wordt hier heel anders uitgevoerd dan het gebruikelijke door Liszt-transcriptie beïnvloede interpretatie. Het verschil is vooral dat déze uitvoering zich nauwgezet houdt aan Schuberts noten.

Der Doppelgänger. Dit lied maakt in vrijwel iedere uitvoering grote indruk. In dit geval wordt die nog versterkt door het einde, dat een zeer groot verschil in dynamiek met een heel natuurlijk verloop kent.

Der Atlas. Der Atlas stelt nu vaak juist teleur bij veel concerten. Deze interpretatie is anders door een vrij unieke weergave van de ironie in de tweede strofe en door de spanningsopbouw.

Natuurlijk wijkt het lied nu ook af van het gebruikelijke, doordat het aan het eind van het programma staat en samen met Der Doppelgänger zorgt voor een Beethoveniaanse finale, iets wat Schubert als groot bewonderaar van Beethoven waarschijnlijk veel plezier gedaan zou hebben. Wie weet, misschien zou hij als hij lang genoeg geleefd zou hebben om (alleen!) de Heine-liederen als cyclus uit te geven, ook wel voor deze volgorde gekozen hebben. Dat weten we natuurlijk niet, maar wat we wel weten is dat Schwanengesang zoals het door Hasslinger vlak na Schuberts dood is uitgegeven, niet in Schuberts geest was samengesteld. Dit programma is tot stand gekomen met het idee dichter bij Schuberts ideeën over deze liederen te komen, zowel qua samenstelling als qua interpretatie.

Voor kaartjes, zie Kaartjes Schwanengesang 27 september